Το εύρος των μαθησιακών δυσκολιών είναι πολυποίκιλο. Η κάθε περίπτωση είναι μοναδική και παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά. Μια απλή κατηγοριοποίηση των διάφορων τύπων μαθησιακών δυσκολιών είναι η εξής:
• Δυσκολίες λόγου και ομιλίας. Πρόκειται για δυσκολίες στην παραγωγή και κατανόηση του προφορικού λόγου. Μπορεί να αφορούν την παραγωγή ήχων (άρθρωση), τη μετατροπή ιδεών σε λόγο (έκφραση) ή την κατανόηση των λεγομένων του συνομιλητή.
• Δυσκολίες γραπτού λόγου. Πρόκειται για δυσκολίες στην αποκωδικοποίηση του γραπτού λόγου, στην ορθογραφία και γενικότερα στην παραγωγή γραπτού λόγου. Σε αυτές συμπεριλαμβάνεται και η περίπτωση της δυσλεξίας.
• Δυσκολίες μαθηματικών. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται δυσκολίες στην αναγνώριση αριθμών και μαθηματικών συμβόλων, στην απομνημόνευση της προπαίδειας, στην κατανόηση αφηρημένων μαθηματικών εννοιών και στην επίλυση μαθηματικών προβλημάτων.
Τι είναι η Δυσλεξία
Η δυσλεξία είναι ειδική μαθησιακή δυσκολία που σχετίζεται με αδυναμία στην επεξεργασία της γλώσσας, με κύρια έμφαση στον γραπτό λόγο. Η δυσλεξία δεν σχετίζεται με τη χαμηλή νοημοσύνη· Αντιθέτως, ένας δυσλεξικός διαθέτει, συνήθως, νοητική ικανότητα ανώτερη του μέσου όρου.
Η δυσλεξία φέρει διάφορα χαρακτηριστικά στα επί μέρους επίπεδα της γλώσσας:
• Επίπεδο φωνολογίας: Δυσκολία σύνδεσης του φωνήματος με το αντίστοιχο σύμβολο, στην κατάτμηση και τον συγκερασμό των γλωσσικών φθόγγων (π.χ κότα→ Κ-Ο-Τ-Α και Κ-Ο-Τ-Α→κότα
• Επίπεδο μορφολογίας και σύνταξης: Όσον αφορά τη γραμματική και συντακτική δεξιότητα παρουσιάζεται αδυναμία εμπέδωσης και εφαρμογής των κανόνων της γραμματικής και του συντακτικού της γλώσσας.
• Επίπεδο σημασιολογίας: Δυσκολία στην ορθή διάκριση και στη χρήση της σημασίας των λέξεων (π.χ. σύγχυση λέξεων που μοιάζουν σημασιολογικά η φωνολογικά).
Τα συμπτώματα της Δυσλεξίας
Τα συμπτώματα της Δυσλεξίας ως επί το πλείστον σχετίζονται με την ανάγνωση και την κατανόηση γραπτού λόγου, τη γραφή, την ορθογραφία και την γραπτή έκφραση.
Ένα δυσλεκτικό άτομο μπορεί να παρουσιάζει κάποια από τα ακόλουθα συμπτώματα:
Ανάγνωση:
• Διαβάζει αργά και συλλαβιστά, χωρίς να ακολουθεί τη στίξη.
• Κάνει επαναλήψεις ή και παραλείψεις γραμμάτων, συλλαβών ή λέξεων.
• Μπερδεύει γράμματα, συλλαβές ή λέξεις που μοιάζουν μεταξύ τους (π.χ. θ αντί για φ, ανταλλάζω αντί αντιλέγω).
Κατανόηση και Παραγωγή λόγου:
• Αδυναμία κατανόησης του κειμένου και της κεντρικής του ιδέας.
• Δυσκολία στην απομνημόνευση του μαθήματος.
• Περιορισμένο λεξιλόγιο.
• Αδυναμία κατανόησης και παραγωγής προτάσεων, πολύπλοκων συντακτικά.
Γραφή:
• Παραλείψεις, αντιμεταθέσεις ή προσθήκες γραμμάτων ή συλλαβών.
• Αντικαταστάσεις γραμμάτων που μοιάζουν οπτικά ή ακουστικά (π.χ. β-δ,φ-θ).
• Καθρεπτική γραφή γραμμάτων ή αριθμών.
• Δεν αφήνει κενά ανάμεσα στις λέξεις.
• Δεν τονίζει ή παρατονίζει τις λέξεις.
• Δε χρησιμοποιεί σημεία στίξης.
Ορθογραφία:
• Πολλά και σταθερά λάθη στις καταλήξεις και τα θέματα των λέξεων, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι οι ορθογραφικοί κανόνες έχουν διδαχθεί συστηματικά (π.χ. εγώ τρέχο).
Συνοδά συμπτώματα:
• Έλλειψη προσανατολισμού στον χώρο και τον χρόνο (π.χ. μπερδεύει και ξεχνά ημερομηνίες, μήνες, εποχές).
• Δυσκολία στη διάκριση δεξιού – αριστερού, δυσκολεύεται να “διαβάσει” την ώρα σε αναλογικό ρολόι).
• Ελλείψεις στις γνωστικές στρατηγικές μάθησης “πώς να μαθαίνει”.
• Δυσκολία στη συγκέντρωση της προσοχής σε μια συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Πως μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς
1. Μέσω της υπομονής και της συνειδητοποίησης ότι η δυσλεξία δεν είναι πρόβλημα, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος επεξεργασίας των πληροφοριών.
2. Μέσω της επιβράβευσης για την προσπάθεια που καταβάλλει ο μαθητής και της εξασφάλισης ενός κατάλληλα οργανωμένου περιβάλλοντος για μελέτη, απαλλαγμένο από ερεθίσματα που αποσπάσουν την προσοχή.
3. Έμφαση σε δραστηριότητες/παιχνίδια που προάγουν τον εμπλουτισμό του λεξιλογίου.
4. Ο μαθητής να ενθαρρύνεται καθημερινά να περιγράψει τις εμπειρίες και τις σκέψεις του.
5. Ανάγνωση βιβλίων με εικόνες και κείμενα ώστε να βελτιωθεί η ανάγνωση και να αναπτυχθούν οι γενικές γνώσεις.
6. Να βοηθηθεί ο μαθητής να αναπτύξει πρωτοβουλία και υπευθυνότητα όσον αφορά τη μελέτη και την εκτέλεση των κατ’ οίκον εργασιών του.
7. Ενθάρρυνση του παιδιού να ασχολείται με διάφορες δραστηριότητες που το ενδιαφέρουν, όπως η ενασχόληση με κάποια αθλήματα, τέχνη ή ζωγραφική.
8. Χρήση ολιγόλεπτων διαλλειμάτων κατά τη διάρκεια της μελέτης των σχολικών μαθημάτων.
Ευαγγελία Κολαζά, Λογοθεραπεύτρια, MSc
*Το κείμενο αποτελεί μέρος προφορικής εισήγησης με τίτλο “Μαθησιακές Δυσκολίες –Δυσλεξία, Εμπόδιο στη μόρφωση; ” σε συνεργασία με την ΑΠΕ Γιτάνη, “We make the future… ” 26-27/01/2019